बंगलादेशमा महिलाको आम्दानी पुरुषको तुलनामा २५ प्रतिशतसम्म कम : आईएलओ

असोज ४, काठमाडौं । बंगलादेशमा महिलाले पुरुषको तुलनामा औसतमा २२ देखि २५ प्रतिशतसम्म कम आम्दानी गर्ने गरेको अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (आईएलओ) को नयाँ प्रतिवेदनले देखाएको छ। प्रतिवेदनअनुसार शिक्षा, पेशा तथा रोजगारीको क्षेत्रजस्ता देखिने कारणले मात्र यो आम्दानी अन्तरलाई पूर्ण रूपमा व्याख्या गर्न सकिँदैन।

आईएलओले सेप्टेम्बर १७ मा सार्वजनिक गरेको ‘बंगलादेशमा लैंगिक पारिश्रमिक अन्तर स् प्रवृत्ति, कारण र नीतिगत विकल्प’ नामक प्रतिवेदनमा सन् २०२३ को श्रमशक्ति सर्वेक्षणको तथ्यांक प्रयोग गरिएको छ।

प्रतिवेदनअनुसार पुरुषले प्रत्येक १ हजार बंगलादेशी टाका कमाउँदा महिलाले औसतमा ७५० देखि ७८० टाका मात्र कमाउने गरेका छन्। बंगलादेशमा देखिएको यो लैंगिक पारिश्रमिक अन्तर विश्वव्यापी औसतभन्दा केही बढी रहेको आईएलओले जनाएको छ।

आईएलओका अनुसार महिलाको रोजगारीमा सहभागिता पनि पुरुषको तुलनामा निकै कम छ। सन् २०२३ मा महिलाको रोजगारी दर ४०.२ प्रतिशत थियो भने पुरुषको ७७.९ प्रतिशत रहेको थियो। त्यस्तै, रोजगारीमा रहेका महिलामध्ये केवल १९ प्रतिशत पारिश्रमिक पाउने काममा संलग्न थिए, जबकि पुरुषमा यस्तो हिस्सा ४८ प्रतिशत थियो।

महिलाहरू तुलनात्मक रूपमा कम पारिश्रमिक पाइने क्षेत्र र पेशामा बढी केन्द्रित रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। उत्पादन क्षेत्रमा महिला पारिश्रमिक कर्मचारीको हिस्सा ४१ प्रतिशत रहेको छ भने पुरुषको हिस्सा २३ प्रतिशत छ। घरायसी काम र शिक्षाको क्षेत्रमा पनि महिलाको उल्लेख्य सहभागिता रहेको छ।

बंगलादेशमा व्यवस्थापकीय पदमा महिलाको प्रतिनिधित्वसमेत न्यून रहेको देखिएको छ। प्रतिवेदनअनुसार व्यवस्थापकीय पदमध्ये महिलाको हिस्सा ६।२ प्रतिशत मात्र छ। उमेर बढ्दै जाँदा पारिश्रमिक अन्तर थप फराकिलो हुने तथा उच्च शिक्षा र उच्च सीप आवश्यक पर्ने रोजगारीमा भने यस्तो अन्तर केही कम हुने पाइएको छ।

घरायसी जिम्मेवारी पनि महिलाको रोजगारी र आम्दानीसँग जोडिएको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा प्रतिवेदनले औंल्याएको छ। पारिश्रमिक पाउने काममा संलग्न महिलाले साप्ताहिक औसत २७.७ घण्टा घरायसी काममा बिताउने गरेका छन् भने पुरुषले यस्तो काममा औसत ७.६ घण्टा खर्च गर्ने गरेका छन्।

आईएलओले पारिश्रमिक निर्धारण प्रणाली कमजोर हुनु, सामूहिक सौदाबाजीको सीमितता, महिला र पुरुषबीच पेशागत विभाजन, सामाजिक तथा सांस्कृतिक मान्यता र श्रमसम्बन्धी कानुनको कमजोर कार्यान्वयनलाई लैंगिक पारिश्रमिक अन्तरका प्रमुख कारणका रूपमा उल्लेख गरेको छ।

लैंगिक पारिश्रमिक अन्तर घटाउन समान मूल्यको कामका लागि समान पारिश्रमिकको व्यवस्था प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्ने, वस्तुनिष्ठ काम मूल्यांकन प्रणाली विकास गर्नुपर्ने, लचिलो कार्यव्यवस्था विस्तार गर्नुपर्ने तथा कार्यस्थलमा हिंसा र उत्पीडनविरुद्धको सुरक्षा बलियो बनाउनुपर्ने सुझाव आईएलओले दिएको छ।

यसका साथै श्रम निरीक्षण तथा विवाद समाधान प्रणाली सुदृढ गर्ने र लैंगिक आधारमा हुने पारिश्रमिक असमानतासम्बन्धी तथ्यांक संकलन सुधार गर्नुपर्नेमा पनि प्रतिवेदनले जोड दिएको छ।