युद्ध अपराध र यौन हिंसाविरुद्धको न्यायिक योगदानका लागि नवी पिल्लेलाई नोबेल शान्ति पुरस्कार

असोज २३ , काठमाडौं । सन् २०२६ को नोबेल शान्ति पुरस्कार दक्षिण अफ्रिकी न्यायविद् नाभनेथेम ‘नवी’ पिल्लेलाई प्रदान गरिने भएको छ। युद्ध अपराध, मानवताविरुद्धका अपराध तथा नरसंहारमा संलग्नलाई कानुनी दायरामा ल्याउन र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनलाई सुदृढ बनाउन योगदान पुर्‍याएको भन्दै नर्वेजियन नोबेल समितिले उनलाई पुरस्कार दिने निर्णय गरेको हो।

दक्षिण अफ्रिकाको डरबनमा रंगभेदको समयमा भारतीय तमिल मूलको परिवारमा जन्मिएकी पिल्लेले आफ्नो कानुनी जीवन विभेद, बहिष्करण र अन्यायविरुद्धको संघर्षबाट सुरु गरेकी थिइन्। उनले रंगभेदविरुद्ध आवाज उठाउने व्यक्तिहरूको पक्षमा कानुनी प्रतिरक्षा गरेकी थिइन्।

पिल्लेले दक्षिण अफ्रिकाको उच्च अदालत, रुवान्डाका लागि गठित अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी न्यायाधिकरण र अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतमा न्यायाधीशका रूपमा काम गरिसकेकी छन्। उनी संयुक्त राष्ट्रसङ्घकी मानवअधिकार उच्चायुक्तसमेत बनेकी थिइन्।

रुवान्डामा भएको नरसंहारसम्बन्धी ऐतिहासिक मुद्दामा उनको भूमिका विशेष महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। उक्त मुद्दाले बलात्कार र यौन हिंसालाई मानवताविरुद्धको अपराध तथा नरसंहारका रूपमा समेत लिन सकिने कानुनी मान्यता स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो।

नोबेल समितिका अनुसार पिल्लेले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्वलाई जवाफदेही बनाउन, कानुनी शासनको रक्षा गर्न र द्वन्द्वका पीडितलाई न्यायको आशा दिलाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी छन्। न्यायबिना दिगो शान्ति सम्भव नहुने सन्देश पनि समितिले दिएको छ।

नोबेल शान्ति पुरस्कारको राशि एक करोड २० लाख स्विडिस क्रोनर रहेको छ। पिल्लेको सम्मानले युद्ध अपराध र यौन हिंसाका पीडितलाई न्याय दिलाउने तथा मानव अधिकारको संरक्षण गर्ने प्रयासलाई थप अन्तर्राष्ट्रिय ध्यान आकर्षित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।