लामो यात्रामा शौचालयको अभाव, महिलालाई सास्ती Nepalese Women -

असोज ३० , काठमाडौं । दसैँ मनाउन घर फर्किने तयारीमा रहेका महिला यात्रुका लागि लामो दूरीको यात्रा केवल थकान र भीडभाडको समस्या मात्र होइन, शौचालयको अभाव पनि उत्तिकै ठूलो चिन्ताको विषय बनेको छ। घण्टौँसम्म सार्वजनिक यातायातमा यात्रा गर्दा पिसाब लागेमा कहाँ जाने, गाडी रोकिए पनि शौचालय पाइन्छ कि पाइँदैन र पाइए पनि सफा तथा सुरक्षित हुन्छ कि हुँदैन भन्ने चिन्ताले महिलालाई सताउने गरेको छ।

काठमाडौंमा बस्दै आएकी गिता खड्का, नाम परिवर्तन, दसैँ मनाउन पोखरा जाने तयारीमा छिन्। परिवारसँग भेट्ने र चाडपर्व मनाउने उत्साह भए पनि लामो यात्रामा शौचालय प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आए के गर्ने भन्ने चिन्ता उनलाई छ। गाडीले आवश्यक परेको समयमा नरोकिने, रोकिए पनि शौचालय नहुने र भएका शौचालयसमेत फोहोर तथा असुरक्षित हुने समस्या उनले भोग्दै आएकी छन्।

सोलुखुम्बु जान लागेकी सरिता कार्कीको समस्या पनि उस्तै छ। गत वर्षको दसैँमा यात्राका क्रममा शौचालय प्रयोग गर्न नपाउँदा उनले सास्ती भोग्नुपरेको थियो। पिसाबसम्बन्धी समस्या रहेकाले यस वर्षको यात्रामा पनि त्यस्तै अवस्था दोहोरिने हो कि भन्ने चिन्ता उनलाई छ।

लामो दूरीको यात्रामा शौचालयको अभावले महिला यात्रु बढी प्रभावित हुने गरेका छन्। कतिपय स्थानमा सार्वजनिक सवारी रोकिए पनि महिलाका लागि छुट्टै र सुरक्षित शौचालयको व्यवस्था हुँदैन। पुरुषले सडक छेउमा पिसाब फेर्न सक्ने भए पनि महिलालाई गोपनीयता, सुरक्षा र सामाजिक मर्यादाका कारण त्यसो गर्न सहज हुँदैन। यस्तो अवस्थामा कतिपय महिला लामो समयसम्म पिसाब रोक्न बाध्य हुन्छन्।

मूत्र रोग विशेषज्ञ डा। अनिल पुकार शाहका अनुसार लामो समयसम्म पिसाब रोक्दा पिसाबथैलीमा असहजता र दुखाइ हुन सक्छ। यस्तो समस्या बारम्बार दोहोरिँदा स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्छ। पिसाब रोक्नु मात्रै मूत्रमार्गको संक्रमणको प्रत्यक्ष कारण नभए पनि शौचालयको पहुँच नहुँदा महिलाको शारीरिक असहजता र स्वास्थ्यसम्बन्धी चिन्ता बढ्ने गर्छ।

यही समस्यालाई ध्यानमा राख्दै महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयले राजमार्गका विश्रामस्थलमा शौचालयको व्यवस्था गर्न पहल थालेको छ। मन्त्रालयले असोज १९ गते पूर्वाधार विकास मन्त्रालयलाई पत्राचार गर्दै देशभरका राजमार्गका स्थायी तथा अस्थायी विश्रामस्थलमा सबै यात्रुले प्रयोग गर्न सक्ने शौचालय र आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्न आग्रह गरेको थियो।

मन्त्रालयले निर्माण भइसकेका विश्रामस्थलमा शौचालयको सुविधा सुनिश्चित गर्न र शौचालय उपलब्ध भएका स्थानमा मात्र सार्वजनिक सवारी रोक्ने व्यवस्था मिलाउनसमेत जोड दिएको छ।

तर, यस्तो पहल प्रभावकारी रूपमा कहिलेदेखि कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने अझै निश्चित छैन। शौचालय निर्माण गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसलाई सफा, सुरक्षित, सहज पहुँचयोग्य र नियमित रूपमा प्रयोग गर्न सकिने बनाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

दसैँमा घर फर्किने यात्रुको चाप बढ्ने भएकाले राजमार्गका विश्रामस्थलमा पर्याप्त शौचालय, स्वच्छ खानेपानी र सरसफाइको व्यवस्था हुनुपर्छ। विशेषगरी महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती तथा स्वास्थ्य समस्या भएका यात्रुको आवश्यकतालाई ध्यान दिन जरुरी छ।

अन्ततः सार्वजनिक यातायातमा शौचालयको व्यवस्था विलासिताको विषय होइन, आधारभूत आवश्यकता हो। सुरक्षित र सम्मानजनक यात्रा गर्नु प्रत्येक नागरिकको अधिकार हो। त्यसैले सम्बन्धित निकायले नीति र पत्राचारमा मात्र सीमित नभई व्यवहारमै शौचालयको पहुँच सुनिश्चित गर्न आवश्यक छ, ताकि चाडपर्वमा घर फर्किने महिलाले यात्राभरि शौचालयकै चिन्ता बोकेर हिँड्न नपरोस्।