असोज १४, काठमाडौं । महिलामाथिको विभेद, अधिनायकवाद, मानवअधिकार उल्लंघन तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् एआईबाट उत्पन्न जोखिमविरुद्ध काम गरेका दुई महिला र दुई महिला नेतृत्वका संस्थालाई सन् २०२६ को राइट लाइभलिहुड अवार्ड प्रदान गरिएको छ।
यस वर्ष पाकिस्तानकी मानवअधिकार कानुन व्यवसायी जलीला हैदर, दक्षिणी अफ्रिकाका ११ देशका ग्रामीण महिला किसानको सञ्जाल रुरल वुमेन्स एसेम्बली, जर्जियन यङ लयर्स एसोसिएसन र एआई अनुसन्धानकर्ता टिम्निट गेबरुलाई सम्मान गरिएको हो। पुरस्कारका लागि ७२ देशबाट आएका २०० नामांकनमध्ये उनीहरू छनोट भएका हुन्।
पाकिस्तानकी जलीला हैदरले जातीय, लैंगिक तथा धार्मिक अल्पसंख्यक र शरणार्थीको अधिकारका लागि कानुनी संघर्ष गर्दै आएकी छन्। उनी आफ्नो हजारा समुदायबाट कानुन व्यवसायमा प्रवेश गर्ने पहिलो महिला भएको र कमजोर समुदायका पक्षमा काम गरेको भन्दै सम्मानित भएकी हुन्। उनको कानुनी संस्थाले ६ सयभन्दा बढी राजनीतिक अभियन्ता तथा मानवअधिकार रक्षकलाई आवतजावतको अधिकार पुनःप्राप्त गर्न सहयोग गरेको पुरस्कार संस्थाले जनाएको छ।
त्यस्तै, रुरल वुमेन्स एसेम्बलीले दक्षिणी अफ्रिकाका ११ देशमा १ लाख ७८ हजारभन्दा बढी साना किसान महिलालाई संगठित गर्दै भूमि, बीउ र महिलाको स्वायत्तताको अधिकारका लागि काम गरिरहेको छ। संस्थाले परम्परागत बीउ संरक्षण तथा महिला किसानको अधिकारका क्षेत्रमा समेत अभियान सञ्चालन गरेको छ।
जर्जियन यङ लयर्स एसोसिएसनले लोकतन्त्र, नागरिक अधिकार, निःशुल्क शिक्षा तथा अपांगता भएका व्यक्तिको अधिकारका क्षेत्रमा कानुनी अभियान सञ्चालन गरेकाले पुरस्कार पाएको हो।
एआई अनुसन्धानकर्ता टिम्निट गेबरुले भने एआई प्रविधिमा केन्द्रित शक्ति, त्यसबाट उत्पन्न सामाजिक क्षति तथा विभेदको जोखिमबारे अनुसन्धान गर्दै आएकी छन्। उनी Distributed AI Research Institute की संस्थापकसमेत हुन्।
राइट लाइभलिहुड अवार्ड सन् १९८० देखि प्रदान हुँदै आएको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान हो। यस वर्षको पुरस्कारले विशेषगरी सीमान्तकृत समुदायको अधिकार, महिला नेतृत्व र प्रविधिको मानवीय प्रयोगका पक्षमा भइरहेको कामलाई केन्द्रमा राखेको छ।