नुनको बढि र कम मात्रा दुवै खतरनाक !

चैत २, काठमाडौं । नुन खान सँग जोडिएको यस्तो कुरा छ जो स्वादका साथै स्वस्थ्यको लागि पनि निश्चित गर्छ । शरीरमा नुनको मात्रा कम र बढि हुनु दुवै खतरनाक हो । विश्व स्वास्थ्य संगठन    (WHO)का अनुसार एक दिनमा ५ ग्राम एक चिया चम्चा भन्दा बढि नुन लिनु हुदैन् । यसले ब्लड प्रेसर बढ्दैन र मुटु सम्बन्धि रोगहरुको खतरा कम हुन्छ । नुनको मात्रा धेरै पनि घटाउनु हुदैन् । यसले वी. पी. लो को समस्या हुन सक्छ ।

डायटिसियनका अनुसार नुन कुन लिदा राम्रो हुन्छ र यो शरीरको लागि कति जरुरी छ, जानी राखौं । धेरै प्रका्को नुन बजारमा उपलब्ध छ, कुन स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुन्छ? बजारमा नुनको तीन मुख्य परिकारहरु पाईन्छन् । सामान्य नुन, समुन्द्री नुन तथा ढिके नुन ।

सामान्य नुन 
यो रिफाईन नुन हो ।  जसलाई ज्यादै हाई टेम्परेरचरमा तयार गरिन्छ ।यसैले यसमा बढि जस्तो प्राकृतिक मिनिरल्स खतम हुन जान्छ । रिफईन गरे पश्चात यसमा सोडियम , पोटासियम र आइरन जस्ता मिनिरल्स हालिन्छ । रंगलाई राम्रो बनाउनका लागि सोडियम, सोडियमबाइकार्बोनेट तथा डेक्स्ट्रोज मिलाइन्छ ।

समुन्द्री नुन
यसलाई समुन्द्रको पानीलाइ वाष्पित गरेर बनाईन्छ । यसैले यो प्राकृतिक मिनिरल्स जस्तै पोटासियम, आईरन र जिंक शामिल रहन्छन् ।  सामान्य नुनको तुलनामा यसलाई खानामा समावेश गर्नु उत्तम हुन्छ । यसको स्वाद पनि सामान्य नुन भन्दा अलिकति फरक हुन्छ ।

ढिके नुन
यो बढिजसो पाकिस्तानमा पाईन्छ । आयरन अक्साइडका कारयणले गर्दा यसको रंग गुलाबी हुन्छ । यसमा क्याल्सिियम, पोटासियम तथाम्याग्नेशियम पाईन्छ । अरु नुनको तुलनामा  यसमा सोडियमको मात्रा अलि कम हुन्छ । रिफाईन्ड नुनको तुलनामा यो धेरै राम्रो हुन्छ । यसलाईृ लाहुरी नुन पनि भनिन्छ ।

नुन शरीरको लागि कति जरुरी छ ? 
नुनमा ४० प्रतिशत सोडियम र ६० प्रतिशत क्लोराईड हुन्छ । यी दुवै तत्वहरु शरीरको लागि अति आवश्यक हुन्छ ।  मांशपेशी, तंत्रिका र रगतलाई मेंन्टेन गर्नका लागि सोडियम हुन जरुरी छ । सोडियम पछि क्लोराईड यस्तो तत्व हो जो रगतमा बढि पाईन्छ । क्लोराईडको मात्रा कम हुँदा शरीरमा कार्बनडाईअब्साईडको मात्रा बढ्न जान्छ । जसले रगत अम्लिय हुन जान्छ ।

नुन ज्यादा खाँदा के हुन्छ ?
शरीरमा नुनको मात्रा बढि भएमा धेरै परिबर्तनहरु आउँछन् । शरीरमा पानीको मात्रा कम हुनु, कयौं अंगहरुमा पानी जम्दा शरीर सुन्निनु जसलाई वाटर रिटेंशन पनि भनिन्छ । यो बाहेक मृगौलाको पत्थरी, उच्च रक्तचाप, मुटु रोग,अल्सर हुनुका साथै धमनी क्षतिग्रस्त हुन सक्छ । यो बाहेक आँखा अनि छालामा एलर्जीको खतरा पनि हुन सक्छ ।

नुन कसरी कंट्रोल गर्ने ?
खानामा नुनलाई कम भन्दा कम लिउँ । सब भन्दा जरुरी कुरा यो छ कि, कुनै कुनै व्यक्तिहरु खानामा नुन माथि बाट थप्ने गर्छन् । जो सब भन्दा बढि खतरनाक हुन्छ । यस बाहेक फास्ट फुड र जंग फुड लिन बाट बचौं यिनमा नुनको मात्रा बढि हुन्छ । घरमा बनेको खाना खाने गरौं र डाईटमा धनियाँ , मरिच, जाईफल, अदुवाको प्रायोग बढी गरौं । यी मसालाहरुले बढि नुन खाने बानी छुटाउनमा सहयोग गर्छन् ।