स्वास्थ्य क्षेत्रमा ६० प्रतिशत महिला, नेतृत्वमा भने अझै पुरुषकै वर्चस्व

असोज १८ , काठमाडौं । नाइजेरियाको स्वास्थ्य क्षेत्रमा महिलाको सहभागिता ठूलो भए पनि नेतृत्व तहमा उनीहरूको प्रतिनिधित्व अझै न्यून रहेको एक रिपोर्टले देखाएको छ। स्वास्थ्य क्षेत्रको करिब ६० प्रतिशत जनशक्ति महिला भए पनि चिकित्सा, नर्सिङ र फार्मेसीलगायत पेशागत संस्थाका उच्च नेतृत्व पदमा भने महिलाको संख्या निकै कम रहेको छ।

 महिला नेतृत्वमा आउनबाट रोक्ने प्रमुख कारणमा लैंगिक रूढिवाद, प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष विरोध, लामो समयसम्म चल्ने बैठक, यात्रा तथा काम र पारिवारिक जिम्मेवारीबीचको असन्तुलन रहेका छन्। कतिपय महिलाले नेतृत्वमा जान नचाहनुको कारण व्यक्तिगत रुचि भएको बताएका छन् भने केहीले नेतृत्वका लागि आवश्यक समय व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण रहेको बताएका छन्।

नाइजेरियन मेडिकल एसोसिएसनको लागोस शाखाको सचिव पदमा उम्मेदवारी दिँदा डा। इमे ओकोनले समेत ‘महिलाका लागि उक्त पद निकै कठिन भएकाले पुरुषलाई नै छाड्नुपर्ने’ भन्दै निरुत्साहित गर्ने प्रयास भएको अनुभव सुनाएकी छन्। उनले पुरुष उम्मेदवारसँग प्रतिस्पर्धा गरेर पद जितेकी थिइन्। अहिले उनी अपापा जनरल अस्पतालकी मेडिकल डाइरेक्टर तथा मेडिकल वुमेन्स एसोसिएसन अफ नाइजेरियाको लागोस शाखाकी अध्यक्ष हुन्।

महिलामा उच्च नेतृत्वभन्दा कोषाध्यक्ष वा वित्तीय सचिवजस्ता पदमा उम्मेदवारी दिन प्रोत्साहित गर्ने प्रवृत्तिसमेत रहेको उल्लेख छ। साथै, राति अबेरसम्म चल्ने बैठक र चुनावी अभियानमा हुने यात्रा तथा नेटवर्किङले विशेषगरी साना बच्चा भएका महिलालाई नेतृत्वमा आउन थप कठिन बनाउने बताइएको छ।

नाइजेरियाको स्वास्थ्य मन्त्रालयमा पनि महिलाको उच्च नेतृत्वमा प्रतिनिधित्व कमजोर रहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ। सन् १९९९ मा पहिलो महिला स्वास्थ्य राज्यमन्त्री नियुक्त भए पनि देशले सन् २००७ मा मात्रै पहिलो महिला स्वास्थ्य मन्त्री पाएको थियो। हालसम्म एक जना मात्र महिला स्वास्थ्य मन्त्री बनेको तथ्यांक रिपोर्टमा प्रस्तुत गरिएको छ।

फार्मेसी क्षेत्रमा पनि अवस्था उस्तै देखिन्छ। फार्मास्युटिकल सोसाइटी अफ नाइजेरियाका २४ अध्यक्षमध्ये हालसम्म एक जना मात्र महिला अध्यक्ष बनेकी छन्। यद्यपि संस्थाको राष्ट्रिय कार्यकारी परिषद्का १२ निर्वाचित सदस्यमध्ये चार जना महिला रहेको र महिलाको नेतृत्व सहभागिता विस्तार हुँदै गएको बताइएको छ।

नर्सिङ क्षेत्रमा महिलाको संख्या अत्यधिक भए पनि राष्ट्रिय नेतृत्वमा पुरुषको वर्चस्व कायम रहेको रिपोर्टले जनाएको छ। नाइजेरिया नर्सेस एन्ड मिडवाइभ्स संघका अनुसार संस्थाको स्थापनादेखि हालसम्म ११ राष्ट्रिय अध्यक्षमध्ये दुई जना मात्रै महिला भएका छन्।

महिला अधिकारकर्मीहरूले स्वास्थ्य क्षेत्रमा महिलाको नेतृत्व बढाउन लैंगिक विभेद र रूढिवादी सोच अन्त्य गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनीहरूले महिला नेतृत्वका लागि मार्गदर्शन, सीप विकास, मेन्टरसिप र संस्थागत सहयोग बढाउनुपर्ने तथा घरायसी हेरचाहको जिम्मेवारीमा महिलामाथि पर्ने असमान बोझ घटाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

स्वास्थ्य क्षेत्रमै महिलाको ठूलो जनशक्ति हुँदाहुँदै निर्णय गर्ने तहमा उनीहरूको न्यून उपस्थिति लैंगिक समानताको चुनौतीका रूपमा देखिएको छ। रिपोर्टमा महिलालाई नेतृत्वका लागि सक्षम बनाउने मात्र होइन, नेतृत्वमा पुग्नबाट रोक्ने संस्थागत र सामाजिक अवरोध हटाउन पनि आवश्यक रहेको औँल्याइएको छ।