भारतीय महिलामा कुपोषणको दोहोरो चुनौती बढ्दै

असोज ६, काठमाडौं । भारतमा एकातर्फ कम तौल भएका महिलाको संख्या बढिरहेको छ भने अर्कोतर्फ बढी तौल तथा मोटोपनको समस्या पनि तीव्र रूपमा बढेको नयाँ स्वास्थ्य सर्वेक्षणले देखाएको छ। भारत सरकारको पछिल्लो राष्ट्रिय परिवार स्वास्थ्य सर्वेक्षण–६ का तथ्यांकलाई आधार बनाएर द टाइम्स अफ इन्डिया ले यस्तो रिपोर्ट प्रकाशित गरेको हो।

सर्वेक्षणअनुसार १५ देखि ४९ वर्ष उमेर समूहका महिलामध्ये सामान्यभन्दा कम शरीरको तौल भएका महिलाको हिस्सा पाँचौँ सर्वेक्षणको १८.७ प्रतिशतबाट बढेर १९.७ प्रतिशत पुगेको छ। यही अवधिमा बढी तौल वा मोटोपन भएका महिलाको हिस्सा भने २४ प्रतिशतबाट बढेर ३०.७ प्रतिशत पुगेको छ।

यससँगै सामान्य शरीर–तौलको दायरामा रहेका महिलाको हिस्सा पनि घटेको छ। पाँचौँ सर्वेक्षणमा यस्तो हिस्सा करिब ५७.३ प्रतिशत रहेकामा छैटौँ सर्वेक्षणमा घटेर ४९.६ प्रतिशत पुगेको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

तथ्यांकले भारतमा महिला पोषणको अवस्था एउटै दिशामा सुधार भइरहेको नभई कम तौल र बढी तौल दुवै समस्या एकैपटक बढिरहेको देखाएको छ। स्वास्थ्य विज्ञहरूले यस्तो अवस्थालाई पोषणको ‘दोहोरो बोझ’ का रूपमा हेरेका छन्।

शहरी र ग्रामीण महिलाबीच पनि फरक देखिएको छ। शहरी क्षेत्रमा १५ देखि ४९ वर्षका महिलामध्ये १३.२ प्रतिशतको तौल सामान्यभन्दा कम छ भने ४२.८ प्रतिशत बढी तौल वा मोटोपनको अवस्थामा छन्। ग्रामीण क्षेत्रमा कम तौलको समस्या बढी देखिएको छ, जहाँ २२.५ प्रतिशत महिला सामान्यभन्दा कम तौलका छन् भने २५.५ प्रतिशत बढी तौल वा मोटोपनमा छन्।

राज्यगत तथ्यांकमा पनि कम तौल र बढी तौल दुवै बढेका क्षेत्र देखिएका छन्। महिलाको कम तौलमा राजस्थानमा उल्लेख्य वृद्धि देखिएको छ भने बढी तौल वा मोटोपनमा लक्षद्वीपमा ठूलो वृद्धि देखिएको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

सर्वेक्षणले महिलाको पोषण अवस्थासँगै रक्तचिनीसम्बन्धी समस्या पनि बढेको देखाएको छ। १५ वर्ष वा सोभन्दा माथिका महिलामध्ये उच्च वा अत्यधिक रक्तचिनी भएका अथवा मधुमेहको औषधि सेवन गरिरहेका महिलाको हिस्सा १३.५ प्रतिशतबाट बढेर १७.८ प्रतिशत पुगेको छ।

राष्ट्रिय परिवार स्वास्थ्य सर्वेक्षण–६ अन्तर्गत सन् २०२३ देखि २०२४ सम्म भारतका करिब ६ लाख ७९ हजार घरपरिवार समेटिएका थिए। रिपोर्टमा प्रस्तुत तथ्यांक प्रारम्भिक रहेको र यसबाट कुनै समस्याको प्रत्यक्ष कारण–परिणाम स्थापित नहुने उल्लेख गरिएको छ।