मेसिनका पोस्टरबीच परम्परा जोगाउँदै ७३ वर्षीया चेतकुमारी, पाँच दशकदेखि नागचित्र कोर्दै Nepalese Women -

साउन ३१ ,काठमाडौं । नागपञ्चमी नजिकिँदै जाँदा बजारमा मेसिनबाट छापिएका रंगीन नागका पोस्टरको बिक्री बढेको छ। केही मिनेटमै सयौँ प्रति तयार हुने यस्ता पोस्टरको भीडका बीच भक्तपुरकी ७३ वर्षीया चेतकुमारी चित्रकार भने अझै पनि आफ्नै हातले परम्परागत नागचित्र बनाउन व्यस्त छिन्।

भक्तपुरको याँछेस्थित नवदुर्गाको थछेंमा बस्दै आएकी चेतकुमारीका लागि नागचित्र बनाउनु केवल एउटा कलात्मक अभ्यास मात्र होइन, पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण पनि हो।

२०१० सालमा जन्मिएकी उनले २१ वर्षको उमेरदेखि देवीदेवता र नागका मौलिक चित्र बनाउन थालेकी हुन्। नवदुर्गा गणका मुकुन्डा बनाउने पूर्ण चित्रकारसँग विवाहपछि ससुराको प्रेरणामा उनले पुस्तैनी कलालाई निरन्तरता दिइन्। त्यसयता उनले पाँच दशकभन्दा बढी समय यही कलामा समर्पित गरिसकेकी छन्।

नेवा: समुदायमा नागपञ्चमीका दिन घरको मूलढोकामा नागको चित्र टाँसेर पूजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ। यसरी पूजा गर्दा सर्प तथा अन्य विषालु जीवबाट सुरक्षा मिल्नुका साथै चट्याङ र आगलागीजस्ता प्राकृतिक विपत्तिबाट पनि जोगिने धार्मिक विश्वास रहेको छ।

यही परम्परासँग जोडिएको नागचित्र अहिले भने आधुनिक प्रविधिका कारण संकटमा परेको छ। पहिले चेतकुमारीले काठको ब्लक प्रयोग गरेर हातैले चित्र छाप्थिन् र प्राकृतिक विधिबाट तयार पारिएका रङले तिनलाई सजाउँथिन्। तर पछिल्ला वर्षहरूमा मेसिनबाट छापिएका सस्ता र सहज रूपमा उपलब्ध पोस्टरका कारण हस्तनिर्मित चित्रको माग घट्दै गएको छ।

उमेरसँगै शारीरिक क्षमता कमजोर बन्दै गएपछि उनले प्रविधिलाई पनि आफ्नो कामसँग जोड्न थालेकी छन्। अहिले उनी देवीदेवताका तस्बिर कम्प्युटरबाट छापेर त्यसमा आफ्नै हातले रङ भर्छिन्। यद्यपि, रङ तयार गर्ने परम्परागत विधिलाई भने उनले अझै पनि जोगाएर राखेकी छन्।

उनका लागि प्रविधि परम्पराको विकल्प होइन, बरु त्यसलाई निरन्तरता दिने माध्यम बनेको छ।

नागपञ्चमीपछि गाईजात्रा, चथापूजा, दसैँ र तिहारलगायतका पर्वका लागि आवश्यक चित्र र सामग्री तयार पार्दै उनको दिन बित्ने गरेको छ। यसरी उनका सिर्जनाले वर्षभरि नै विभिन्न पर्व र सांस्कृतिक परम्परासँग सम्बन्ध कायम राख्छन्।

चेतकुमारीले बनाउने चित्रमा केवल रङ र आकृति मात्र हुँदैनन्। ती चित्रमा नेवास् समुदायको धार्मिक विश्वास, सांस्कृतिक पहिचान र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको सीपको प्रतिबिम्ब देखिन्छ।

तर उनलाई अहिले बजारको कमीभन्दा पनि अर्को चिन्ताले सताएको छ। आफूले दशकौँ लगाएर सिकेको सीप आफ्नो पुस्तापछि कसले जोगाउने भन्ने प्रश्नले उनलाई चिन्तित बनाएको छ। परिवारका नयाँ पुस्ताले यसतर्फ खासै चासो नदेखाएको उनको अनुभव छ।

डिजिटल प्रविधिको विस्तारसँगै हस्तनिर्मित कलाको महत्व घट्दै जाँदा यस्ता मौलिक सीप लोप हुने जोखिम बढेको छ। चेतकुमारीका अनुसार हस्तकला जोगाउन ज्येष्ठ कलाकारका सीपको अभिलेखीकरण, नयाँ पुस्तालाई तालिम र हस्तनिर्मित कलाका लागि बजार विस्तार गर्न आवश्यक छ।

आज पनि नागपञ्चमी आउँदा उनी फेरि नागका चित्र बनाउन थाल्छिन्। बजारमा मेसिनबाट बनेका पोस्टरको भीड बढिरहे पनि उनको कुचीले भने परम्पराको कथा सुनाइरहेको छ।

उनको हातबाट बनेको एउटा नागचित्र केवल कलाकृति होइन, एउटा जीवित सांस्कृतिक दस्तावेज हो। तर एउटा प्रश्न अझै अनुत्तरित छ– चेतकुमारीपछि त्यो परम्परालाई कसले निरन्तरता दिने ?

मेसिनका पोस्टरबीच परम्परा जोगाउँदै ७३ वर्षीया चेतकुमारी, पाँच दशकदेखि नागचित्र कोर्दै

Share this with your friends:

यो पनि हेर्नुहोस्:

अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको नेतृत्वमा नेपाली महिला: जोंटा इन्टरनेसनलको बोर्डमा निर्वाचित भइन् श्रीजना राणा

प्रविधिसँगै मानवीय संवेदना हराउँदै गएको भन्दै सांसद श्रद्धा कुँवरको चिन्ता

बोनी टाइलरलाई अन्तिम बिदाइ, गृह नगरमा भावुक बने प्रशंसक

शेख हसिनाको प्रत्यर्पणबारे भारतको स्पष्ट सन्देश: अन्तिम निर्णय अदालतले गर्ने

नेपाल कानुन आयोगको संरचना र कार्यक्षेत्र परिमार्जन गर्न संशोधन विधेयक प्रतिनिधिसभामा

विपद् प्रभावितको उद्धार र पुनःस्थापनालाई प्राथमिकता दिन पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको आग्रह

५० प्रतिशत अनुदानले बढायो आकर्षण, पौवादुङमाका महिला व्यावसायिक बङ्गुरपालनतर्फ

हसिनाको पुनरागमनको घोषणासँगै बंगलादेशमा सेना प्रमुखको भूमिकामाथि प्रश्न

बहुमतको सरकार हुँदाहुँदै प्रतिनिधिसभामा गणपूरक संख्या नपुगेपछि प्रश्न

व्यावसायिक एमएमएको इतिहासमा सुष्मिताको नाम, पहिलो नेपाली महिला खेलाडीको कीर्तिमान

अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको नेतृत्वमा नेपाली महिला: जोंटा इन्टरनेसनलको बोर्डमा निर्वाचित भइन् श्रीजना राणा

प्रविधिसँगै मानवीय संवेदना हराउँदै गएको भन्दै सांसद श्रद्धा कुँवरको चिन्ता

बोनी टाइलरलाई अन्तिम बिदाइ, गृह नगरमा भावुक बने प्रशंसक

शेख हसिनाको प्रत्यर्पणबारे भारतको स्पष्ट सन्देश: अन्तिम निर्णय अदालतले गर्ने

नेपाल कानुन आयोगको संरचना र कार्यक्षेत्र परिमार्जन गर्न संशोधन विधेयक प्रतिनिधिसभामा

विपद् प्रभावितको उद्धार र पुनःस्थापनालाई प्राथमिकता दिन पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको आग्रह

५० प्रतिशत अनुदानले बढायो आकर्षण, पौवादुङमाका महिला व्यावसायिक बङ्गुरपालनतर्फ

‘द भ्वाइस किड्स–५’ की विजेता बनिन् सुवासना खड्का, १० लाख रुपैयाँ पुरस्कार

हसिनाको पुनरागमनको घोषणासँगै बंगलादेशमा सेना प्रमुखको भूमिकामाथि प्रश्न

बहुमतको सरकार हुँदाहुँदै प्रतिनिधिसभामा गणपूरक संख्या नपुगेपछि प्रश्न

‘सरकार! कोठा खाली छ र?’ भन्दै दीपा नेपालीको ११६ दिनदेखि धर्ना

प्राकृतिक स्रोतको उपयोगमा नीतिगत अवरोध हटाउन सांसद अधिकारीको माग

जाह्नवी कपुरको आपत्तिजनक सामग्री हटाउन दिल्ली उच्च अदालतको आदेश

असम बाढीमा महिलाको संघर्ष: ९७ वर्षीया सासूलाई केराको डुंगामा बचाइन्

प्रत्येक महिला पुरुषभन्दा कमजोर छैनन् : कमला भासिन

पुरुष कलमले पूर्ण नारीलाई लेख्न सक्दैन

कालो तिलले कम्मर दुखेको र अनुहारमा भएको पोतोको उपचार गर्छ

दुबईमा पहिलो पटक नेपाली कल्चरल पहिरनको फेसन शो सम्पन्न

उमेर अनुसारको हुनुपर्छ खान्की, अनि मात्र मानिस स्वस्थ रहन्छ

मुलुकका सम्मानित पदमा महिलाको उपस्थिति, सबैका लागि आशाको ढोका उघारे

यी भोजन खाए छाला सुन्दर हुन्छ !

लोग्नेमान्छेको जात केटी देखेपछि.....

मनोसामाजिक समस्या के हो?

महिलाको दोस्रो विवाहको कुरा सुन्दा पढेलेखेकैले अनुहार बिगार्छन्