महिलाको शरीर किन बन्यो लाजको विषय ? समाजले बनाएको मौनता र त्यसको असर Nepalese Women -

असोज १३, काठमाडौं । गामहिलाको शरीरका केही अंगबारे खुलेर कुरा गर्न अझै पनि समाजमा संकोच मानिन्छ। विशेषगरी महिलाको बाह्य जननांग अर्थात् भल्भाबारे कुरा गर्दा ‘लाज’, ‘गोप्य’ र ‘नबोल्ने विषय’ भन्ने धारणा जोडिने गरेको पाइन्छ। तर यस्तो सोच प्राकृतिक रूपमा बनेको होइन, समयक्रममा सामाजिक, सांस्कृतिक र धार्मिक धारणाले निर्माण गरेको बहस हुँदै आएको छ।

इतिहासको प्रारम्भिक चरणमा महिलाको जननांगलाई प्रजनन क्षमता र मातृत्वसँग जोडेर हेर्ने संस्कृतिहरू पनि थिए। तर पछि महिलाको शरीरलाई नियन्त्रण गर्ने सामाजिक मान्यता बलियो हुँदै जाँदा शरीरका केही अंगलाई लुकाउनुपर्ने र त्यसबारे बोल्नु अनुचित हुने धारणा विकसित भएको बताइन्छ।

शरीरबारे मौनता कसरी बन्यो ?

महिलाको शरीरलाई यौनिकता, नैतिकता र सामाजिक प्रतिष्ठासँग जोडेर हेर्ने प्रवृत्तिले शरीरका प्राकृतिक अंगबारे कुराकानीलाई सीमित बनाएको देखिन्छ। यसले महिलालाई आफ्नै शरीरबारे प्रश्न गर्न, समस्या बताउन वा स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी खोज्नसमेत असहज बनाउने अवस्था सिर्जना गर्न सक्छ

विशेषगरी किशोरी अवस्थामा महिनावारी, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य र जननांगसँग सम्बन्धित समस्या आए पनि घरपरिवार वा समाजमा खुलेर कुरा गर्न नसक्ने अवस्था देखिन्छ। यस्तो मौनताले आवश्यक स्वास्थ्य जानकारी र उपचारमा पहुँचसमेत प्रभावित पार्न सक्छ।

‘लाज’ होइन, स्वास्थ्यको विषय

महिलाको जननांग शरीरको अन्य अंगजस्तै प्राकृतिक शारीरिक संरचना हो। त्यससँग सम्बन्धित संक्रमण, दुखाइ, असामान्य रक्तस्राव, छालासम्बन्धी समस्या वा अन्य स्वास्थ्य समस्या देखिएमा स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नु आवश्यक हुन्छ।

तर शरीरका यस्ता विषयमा कुराकानी गर्न लाज मान्ने संस्कारका कारण कतिपय महिलाले समस्या लुकाउने वा ढिला उपचार खोज्ने जोखिम रहन्छ। त्यसैले महिला स्वास्थ्य शिक्षामा शरीरका अंगको सही नाम, काम र सम्भावित स्वास्थ्य समस्याबारे वैज्ञानिक तथा सहज जानकारी दिनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

भाषाले पनि बनाउँछ धारणा

महिलाको शरीरका अंगका लागि प्रयोग गरिने शब्दले पनि सामाजिक धारणा निर्माण गर्न सक्छ। प्राकृतिक शारीरिक संरचनालाई ‘गन्दा’, ‘लाजमर्दो’ वा ‘नबोल्ने’ विषयका रूपमा प्रस्तुत गर्दा महिलामा आफ्नै शरीरप्रति नकारात्मक भावना विकास हुन सक्छ।

त्यसको सट्टा बालबालिका र किशोरीलाई उमेरअनुसार वैज्ञानिक भाषा र स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी दिनु महत्वपूर्ण हुन्छ। यसले शरीरबारे गलत धारणा, डर र अनावश्यक लाज कम गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

परिवर्तन कहाँबाट सुरु गर्ने ?

महिलाको शरीरबारे मौनता तोड्नु भनेको अश्लीलता बढाउनु होइन, स्वास्थ्य र अधिकारबारे सही जानकारीलाई सामान्य बनाउनु हो। परिवार, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था र सञ्चारमाध्यमले शरीर तथा प्रजनन स्वास्थ्यका विषयलाई सम्मानजनक र वैज्ञानिक ढंगले प्रस्तुत गर्न सके महिलाले आफ्नै शरीरबारे निर्णय गर्न र समस्या पर्दा समयमै सहयोग लिन सहज वातावरण बन्न सक्छ।

महिलाको शरीरलाई लाजको विषय बनाउनेभन्दा स्वास्थ्य, सम्मान, जानकारी र अधिकारको विषयका रूपमा बुझ्ने दृष्टिकोण विकास गर्नु नै महत्वपूर्ण देखिन्छ।