खाना खाँदा मोबाइलमै झुन्डिएको बच्चा कसरी छुटाउने ? अभिभावकले अपनाउनुपर्ने १० उपाय Nepalese Women -

असोज १३, काठमाडौं । खाना खाने समयमा मोबाइल वा ट्याबलेट देखाएर बच्चालाई खुवाउने बानी धेरै परिवारमा सामान्यजस्तै बनेको छ। बच्चाले खाना नखाने, छिटो रिसाउने वा अभिभावकको कुरा नमानेपछि मोबाइल देखाएर खाना खुवाउने गरिन्छ। तर यस्तो बानी लामो समयसम्म कायम रहँदा बच्चाले खाना खानुलाई मोबाइल हेर्नेसँग जोड्न सक्ने भएकाले बिस्तारै यो आदत हटाउन आवश्यक हुन्छ।

बालबालिकाको स्क्रिन प्रयोगसम्बन्धी स्वास्थ्य सुझावहरूले पनि सानै उमेरदेखि स्क्रिनको समय सीमित गर्न र अभिभावकले बच्चासँग प्रत्यक्ष संवाद तथा खेलका लागि पर्याप्त समय दिनुपर्नेमा जोड दिन्छन्।

१. खाना खाने निश्चित समय बनाउने

बच्चालाई भोक लागेपछि मात्र मोबाइल देखाएर खाना खुवाउनेभन्दा बिहान, दिउँसो र बेलुकाको खानाका लागि निश्चित समय बनाउनु उपयोगी हुन्छ। नियमित समयले बच्चालाई खानाको दिनचर्यामा अभ्यस्त बनाउन सहयोग गर्छ।

२. खाना खाने ठाउँमा मोबाइल नलैजाने

अभिभावकले पनि खाना खाने समयमा मोबाइल प्रयोग नगर्ने नियम बनाउनुपर्छ। बच्चालाई मात्र ‘मोबाइल नहेर’ भनेर आफूले मोबाइल चलाइरहँदा उसलाई नियम पालना गराउन कठिन हुन्छ।

३. बिस्तारै मोबाइलको समय घटाउने

मोबाइलको बानी एकै दिनमा पूर्ण रूपमा हटाउन खोज्दा बच्चाले विरोध गर्न सक्छ। त्यसैले सुरुमा खाना खाने अवधिभन्दा केही समयअघि मोबाइल बन्द गर्ने र क्रमशः स्क्रिनरहित खानाको समय बढाउने उपाय अपनाउन सकिन्छ।

४. बच्चासँग कुराकानी गर्ने

खाना खाने समयलाई परिवारसँग कुराकानी गर्ने अवसर बनाउन सकिन्छ। ‘आज स्कुलमा के भयो रु’, ‘आज के रमाइलो भयो रु’ जस्ता सामान्य प्रश्नले बच्चाको ध्यान मोबाइलबाट परिवारतर्फ ल्याउन मद्दत गर्न सक्छ।

५. खानालाई आकर्षक बनाउन

बच्चाले मन पराउने स्वस्थ खानेकुरा समावेश गर्ने, खानालाई आकर्षक ढंगले प्रस्तुत गर्ने तथा उमेरअनुसार बच्चालाई खाना छनोट वा तयारीमा सहभागी गराउने प्रयास गर्न सकिन्छ।

६. जबर्जस्ती खाना नखुवाउने

बच्चाले केही समय खाना नखाँदैमा तुरुन्त मोबाइल देखाउने वा जबर्जस्ती खुवाउने बानीले समस्या समाधान नहुन सक्छ। बच्चाको भोक, रुचि र खानाको विविधतालाई ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ।

७. अभिभावक आफैं उदाहरण बन्ने

बच्चाले अभिभावकको व्यवहारबाट धेरै कुरा सिक्छ। त्यसैले खाना खाने बेला अभिभावकले मोबाइलमा व्यस्त नहुने हो भने बच्चालाई पनि त्यही व्यवहार सिकाउन सजिलो हुन्छ।

८. मोबाइलको सट्टा वैकल्पिक गतिविधि दिने

खाना खानुअघि वा खाना खाएपछि बच्चालाई खेल, चित्र बनाउने, किताब पढ्ने, कुराकानी गर्ने वा परिवारसँग समय बिताउने अवसर दिन सकिन्छ। यसले मनोरञ्जनका लागि मोबाइलमै निर्भर हुने बानी कम गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

९। नियम बनाएर सबैले पालना गर्ने

घरमा ‘खाना खाने बेला मोबाइल नचलाउने’ जस्ता स्पष्ट नियम बनाउन सकिन्छ। तर नियम बच्चाका लागि मात्र नभई परिवारका सबै सदस्यले पालना गरेमा यसको प्रभाव बढी हुन्छ।

१०. धैर्य राख्ने

मोबाइलको बानी हटाउन समय लाग्न सक्छ। केही दिन बच्चाले विरोध गर्न सक्छ, तर हरेक पटक मोबाइल दिएर शान्त पार्नेभन्दा अभिभावकले निरन्तर र शान्त ढंगले एउटै नियम पालना गराउनु महत्वपूर्ण हुन्छ।

मोबाइल हटाउनु मात्र पर्याप्त छैन

बालबालिकाको स्क्रिन प्रयोग नियन्त्रण गर्नु भनेको मोबाइल पूर्ण रूपमा खोस्नु मात्र होइन। उमेरअनुसार उपयुक्त डिजिटल प्रयोग, पर्याप्त निद्रा, शारीरिक गतिविधि, खेल, परिवारसँगको संवाद र अन्य सिर्जनात्मक गतिविधिबीच सन्तुलन कायम गर्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। बालबालिकामा अत्यधिक मोबाइल प्रयोगसँगै निद्रा, व्यवहार तथा विकाससम्बन्धी चिन्ताहरू उठ्ने गरेका छन्।

त्यसैले ‘खाना खुवाउन मोबाइल’लाई सजिलो उपाय बनाउनुको सट्टा ‘खाना खाने समयलाई परिवारसँग जोड्ने समय’ बनाउनु अभिभावकका लागि दीर्घकालीन रूपमा उपयोगी हुन सक्छ।