किशोरीवस्था : साझा जिम्मेवारी

साउन १२ ,काठमाडौं । केही समयअघि छोरीको विद्यालयमा भएको अभिभावक–शिक्षक भेटघाट कार्यक्रममा सहभागी हुँदा एउटा सानो घटनाले गहिरो सोच्न बाध्य बनायो। शिक्षकले छोरीको सक्रियता र सम्भावनाको प्रशंसा गर्नुभयो, तर अन्त्यमा उहाँले ‘इन्टरनल असाइनमेन्ट’ समयमै बुझाउन सम्झाउन आग्रह गर्नुभयो—जबकि घरमा मैले त्यो काम पहिल्यै सकिएको ठानेकी थिएँ।
त्यसपछि बुझ्दा थाहा भयो, किशोरकिशोरीहरू घर र विद्यालयमा फरक–फरक रूप देखाउँछन्। अभिभावक र शिक्षक दुवैले उनीहरूको अपूर्ण चित्र मात्र देखिरहेका हुन्छन्। यी दुई दृष्टिकोण जोडिएपछि मात्र उनीहरूको वास्तविक अवस्था बुझ्न सकिन्छ।
आजको समाजमा ‘एउटा बच्चा हुर्काउन सिङ्गो गाउँ चाहिन्छ’ भन्ने भनाइ कमजोर हुँदै गएको छ। व्यस्त परिवार, शैक्षिक दबाब, प्रविधिको प्रभाव र कमजोर हुँदै गएको सामाजिक सम्बन्धबीच किशोरावस्था अझ चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। तर यही समय यस्तो हो, जहाँ सबैभन्दा धेरै साथ र सहकार्य आवश्यक हुन्छ।
हामी प्रायः सफलतालाई अंक, डिग्री र उपलब्धिबाट नाप्छौं। तर किशोरकिशोरीको वास्तविक विकास भने भावनात्मक सन्तुलन, सहानुभूति, आत्मविश्वास र जीवनका चुनौतीसँग जुध्ने क्षमतामा निर्भर हुन्छ। यी कुरा किताबले होइन, सम्बन्ध, संवाद र वातावरणले सिकाउँछन्।
यद्यपि आजका किशोरी प्रविधिमार्फत सबैभन्दा धेरै ‘जोडिएका’ पुस्ता हुन्, तर अध्ययनहरूले उनीहरूलाई भावनात्मक रूपमा सबैभन्दा एक्लो महसुस भइरहेको देखाएका छन्। सामाजिक सञ्जालले सम्पर्क बढाए पनि आत्मीय सम्बन्ध निर्माण गर्न सकेको छैन।
त्यसैले किशोरी हुर्काउने जिम्मेवारी केवल परिवारको मात्र होइन। विद्यालयले पनि सिकाइसँगै भावनात्मक र सामाजिक विकासमा भूमिका खेल्नुपर्छ। शिक्षक, परामर्शदाता, साथी र समुदाय सबै मिलेर उनीहरूको विकासमा योगदान दिन्छन्।
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा—किशोरीहरूलाई सधैं समाधान होइन, सुन्ने मानिस चाहिन्छ। जब उनीहरूले आलोचनाभन्दा बुझाइ पाउँछन्, तब उनीहरू खुला रूपमा आफ्ना समस्या साझा गर्न थाल्छन्।
अन्ततः, किशोरीवस्था समस्या होइन, सम्भावनाको समय हो। अब प्रश्न उनीहरू बदलिने कि नबदलिने होइन, हामी उनीहरूलाई बुझ्ने तरिकामा बदलिन तयार छौं कि छैनौं भन्ने हो।