“सामाजिक सञ्जाल होइन, गहिरो समस्या: नेपालमा महिलामाथि हुने डिजिटल हिंसाको वास्तविक जड” Nepalese Women -

साउन २५ ,काठमाडौं । नेपालमा महिलामाथि हुने हिंसाको प्रमुख कारणका रूपमा सामाजिक सञ्जाललाई अक्सर दोष दिने गरिन्छ, तर विज्ञहरू र हालका अध्ययनहरूले देखाउँछन् कि समस्या यसभन्दा धेरै गहिरो छ । यो समस्या संरचनात्मक असमानता, कमजोर कानुनी प्रणाली र डिजिटल क्षेत्रभन्दा बाहिरसम्म फैलिएका सामाजिक सोच र व्यवहारसँग जोडिएको छ । बढ्दो प्रमाणहरूले सामाजिक सञ्जाल आफैं कारण नभई नेपाली समाजमा विद्यमान लैङ्गिक विभेदको प्रतिबिम्ब र त्यसको विस्तार (प्रवर्धन) भएको देखाउँछन् ।

नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरोका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा साइबर अपराधका घटनामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ, जहाँ १९,७३० उजुरीमध्ये ८,७४५ उजुरी महिलाबाट आएका छन् । त्यस्तै, एक सर्वेक्षण अनुसार २१ प्रतिशत किशोरीहरूले अनलाइन दुर्व्यवहार अनुभव गरेका छन् भने १३ प्रतिशतले प्रत्यक्ष अनलाइन उत्पीडन भोगेका छन् । यी तथ्याङ्कहरूले डिजिटल हिंसा व्यापक रहेको देखाए पनि डर र सामाजिक कलङ्कका कारण धेरै घटना अझै पनि सार्वजनिक हुँदैनन् ।

विज्ञहरूका अनुसार अनलाइन दुर्व्यवहार वास्तवमा समाजमा विद्यमान पितृसत्तात्मक सोचको निरन्तरता हो । महिलालाई चुप लगाउने, सार्वजनिक रूपमा लज्जित गराउने र सार्वजनिक बहसमा सहभागिता रोक्ने उद्देश्यले सामाजिक सञ्जाल प्रयोग भइरहेको छ । विशेष गरी पत्रकार, अभियन्ता र प्रभावशाली महिलाहरू समन्वित ट्रोलिङ, अश्लील टिप्पणी र चरित्र हत्या जस्ता योजनाबद्ध आक्रमणको शिकार भइरहेका छन्, जुन उनीहरूको आवाज दबाउने उद्देश्यले गरिन्छ ।

यससँगै गोपनीयता उल्लङ्घन र साइबर ब्ल्याकमेल पनि ठूलो समस्या बनेको छ । अनुसन्धानहरूले देखाउँछन् कि साइबर उत्पीडन र बदनाम गर्ने अधिकांश घटनामा महिलाहरू लक्षित हुन्छन् । नक्कली प्रोफाइल बनाउने, अनुमति बिना फोटो वा भिडियो सार्वजनिक गर्ने र धम्की तथा ब्ल्याकमेल गर्ने जस्ता गतिविधि सामान्य बन्दै गएका छन् । यद्यपि नेपालमा साइबर कानुन भए पनि यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन अझै कमजोर छ, जसका कारण न्याय प्रक्रिया ढिलो र जटिल हुने गरेको छ ।

डिजिटल साक्षरताको कमी पनि अर्को महत्वपूर्ण चुनौती हो । धेरै महिलाहरूलाई अनलाइन सुरक्षा उपाय, गोपनीयता सेटिङ र कानुनी अधिकारबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा उनीहरू सजिलै जोखिममा पर्छन् । यससँगै डर, सामाजिक दबाब र पीडितलाई दोष दिने प्रवृत्तिका कारण धेरै महिलाहरूले घटना सार्वजनिक गर्न हिच्किचाउँछन्, जसले गर्दा वास्तविक अवस्था तथ्याङ्कभन्दा धेरै गम्भीर रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ ।

अनलाइन हिंसाको प्रभाव केवल डिजिटल सीमामा सीमित हुँदैन । यसले मानसिक स्वास्थ्यमा असर पार्ने, महिलाहरूलाई सार्वजनिक जीवनबाट पछि हट्न बाध्य बनाउने र पेशागत रूपमा समेत क्षति पुर्‍याउने गर्छ । हालका घटनाहरूले देखाउँछन् कि सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएका भिडियोपछि महिलाहरूले बलात्कारको धम्की र पहिचान दुरुपयोग जस्ता गम्भीर परिणाम भोग्नुपरेको छ ।

यसरी हेर्दा सामाजिक सञ्जाल हिंसाको मूल कारण होइन, बरु समाजमा रहेको लैङ्गिक असमानता, कमजोर संस्थागत प्रतिक्रिया र महिलालाई मौन गराउने सांस्कृतिक मान्यताहरूलाई अझ बढावा दिने माध्यम बनेको छ । त्यसैले नेपालमा महिलामाथि हुने डिजिटल हिंसा नियन्त्रण गर्न केवल प्लेटफर्म नियमन मात्र पर्याप्त हुँदैन, यसका लागि व्यापक सामाजिक परिवर्तन र कानुनी सुधार आवश्यक रहेको देखिन्छ ।

“सामाजिक सञ्जाल होइन, गहिरो समस्या: नेपालमा महिलामाथि हुने डिजिटल हिंसाको वास्तविक जड”

Share this with your friends:

यो पनि हेर्नुहोस्:

धन र देखावटको भरमा गरिने विवाहको पीडा उजागर गर्दै ‘अक्षरा’को टिजर सार्वजनिक

साउनको अन्तिम सोमबारमा देशभर शिवालयमा भक्तजनको भीड, सोमप्रदोष व्रतको विशेष संयोग

क्यानडामा ३२ वर्षीय पुरुष पक्राउ, प्रेमिकाको हत्या आरोपमा मुद्दा दर्ता

एआईको प्रभावमा महिलाका रोजगारी बढी जोखिममा, कार्यालय र प्रशासनिक काम सबैभन्दा प्रभावित

किशोरीको डिम्ब निकालिएको घटनामा चिकित्सकमाथि अनुसन्धान, बयान लिएर हाजिर जमानीमा रिहा

बिहे अब बाध्यता होइन, रोजाइ: नेपाली महिलामा बदलिँदो सोच

आदिवासी आवाज विश्वभर गुञ्जियो: अधिकार र सहभागितामा जोड

“भारतकी पहिलो महिला ‘टप गन’ स्क्वाड्रन लिडर भावना कन्थको प्रेरणादायी यात्रा”

“काम र परिवार सन्तुलनमा सहयोग: महालक्ष्मी विकास बैंकमा डे केयर सुविधा”

एरियाना ग्रान्डेको ‘पेटल’ बिलबोर्ड २०० को शिखरमा, पहिलो सातामै ऐतिहासिक सफलता

धन र देखावटको भरमा गरिने विवाहको पीडा उजागर गर्दै ‘अक्षरा’को टिजर सार्वजनिक

एसियाली खेलकुद तयारीमा महिला खेलाडी: सीमित स्रोतबीच अवसर र चुनौती

मलावीको ऐतिहासिक जित: घानालाई हराउँदै पहिलोपटक महिला विश्वकपमा छनोट

साउनको अन्तिम सोमबारमा देशभर शिवालयमा भक्तजनको भीड, सोमप्रदोष व्रतको विशेष संयोग

‘मिस वर्ल्ड’मा नेपालबाट लुना लुइँटेल: “उत्कृष्ट दिने प्रयास गर्छु”

पूर्व मिस नेपाल आस्माकुमारी केसीको राजनीति प्रवेश, राप्रपाबाट सक्रिय हुने घोषणा

क्यानडियन ओपनमा साबालेन्का बाहिरिन्, एलेक्सान्द्रोभा क्वार्टरफाइनलमा

क्यानडामा ३२ वर्षीय पुरुष पक्राउ, प्रेमिकाको हत्या आरोपमा मुद्दा दर्ता

डा. आकांक्षा सिंहको ऐतिहासिक सफलता: एकै वर्षमा तीन राष्ट्रिय सम्मान, दिगो कृषिमा महत्वपूर्ण योगदान

एआईको प्रभावमा महिलाका रोजगारी बढी जोखिममा, कार्यालय र प्रशासनिक काम सबैभन्दा प्रभावित

दक्षिण एशियाका युवा आन्दोलनमा चेतावनी: महिला र सीमान्तकृत समुदायको सहभागिता बिना परिवर्तन अधुरो रहने

किशोरीको डिम्ब निकालिएको घटनामा चिकित्सकमाथि अनुसन्धान, बयान लिएर हाजिर जमानीमा रिहा

बिहे अब बाध्यता होइन, रोजाइ: नेपाली महिलामा बदलिँदो सोच

‘क्यापिटल क्विन नेपाल २०२६’ को उपाधि अनिशा खड्कालाई

प्रत्येक महिला पुरुषभन्दा कमजोर छैनन् : कमला भासिन

पुरुष कलमले पूर्ण नारीलाई लेख्न सक्दैन

कालो तिलले कम्मर दुखेको र अनुहारमा भएको पोतोको उपचार गर्छ

दुबईमा पहिलो पटक नेपाली कल्चरल पहिरनको फेसन शो सम्पन्न

उमेर अनुसारको हुनुपर्छ खान्की, अनि मात्र मानिस स्वस्थ रहन्छ

मुलुकका सम्मानित पदमा महिलाको उपस्थिति, सबैका लागि आशाको ढोका उघारे

यी भोजन खाए छाला सुन्दर हुन्छ !

लोग्नेमान्छेको जात केटी देखेपछि.....

मनोसामाजिक समस्या के हो?

महिलाको दोस्रो विवाहको कुरा सुन्दा पढेलेखेकैले अनुहार बिगार्छन्