महिला दिवस र समानता दिवस मनाउँदै गर्दा उठ्यो प्रश्न: ‘के महिला साँच्चै सुरक्षित छन्

भदौ १२ , काठमाडौं । महिला अधिकार, समानता र सशक्तीकरणका विषयमा विभिन्न दिवसमा बहस र कार्यक्रम हुँदै आए पनि महिलाको वास्तविक सुरक्षाको प्रश्न अझै चुनौतीपूर्ण रहेको एक लेखमा औँल्याइएको छ।

महिला दिवस मार्च ८ र समानता दिवस अगस्ट २६ मा मनाइने भए पनि महिलाले घरबाहिर निस्कँदा, शिक्षा हासिल गर्दा, रोजगारीमा जाँदा वा सार्वजनिक जीवनमा सहभागी हुँदा सुरक्षाबारे निरन्तर सोच्नुपर्ने अवस्था अन्त्य हुन नसकेको लेखमा उल्लेख छ।

कश्मीरलाई प्राकृतिक सौन्दर्य, संस्कृति र सामाजिक मूल्यमान्यताका लागि चिनिने क्षेत्रका रूपमा प्रस्तुत गर्दै लेखमा महिलाले शिक्षा, कृषि, व्यवसाय, सरकारी सेवा, स्वास्थ्यलगायत विभिन्न क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिइरहेको उल्लेख गरिएको छ। तर बारामुल्ला, बान्डीपोरा र किश्तवारमा हालै सार्वजनिक भएका बलात्कार तथा महिलामाथिको हिंसाका घटनाले महिला सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको लेखकको भनाइ छ।

लेखमा महिलामाथिको हिंसालाई केही दिन समाचारमा सीमित हुने विषयका रूपमा मात्र नहेर्न आग्रह गरिएको छ। हिंसाबाट पीडित महिला वा बालिकाको शिक्षा, आत्मविश्वास, करियर, सम्बन्ध र सामाजिक सहभागितामा दीर्घकालीन असर पर्न सक्ने उल्लेख छ।

महिलाको सुरक्षालाई महिलाको मात्र समस्या नभई परिवार, विद्यालय, समुदाय, सरकारी निकाय, सुरक्षाकर्मी र समग्र समाजको साझा जिम्मेवारीका रूपमा लिनुपर्ने लेखमा जोड दिइएको छ।

बालबालिकालाई सानैदेखि सम्मान, मर्यादा र जिम्मेवार व्यवहार सिकाउनुपर्ने तथा विद्यालय र कलेजमा लैङ्गिक संवेदनशीलतासम्बन्धी शिक्षा आवश्यक रहेको बताइएको छ। महिलाको पहिरन, पेशा, उमेर वा उनी कहाँ गइन् भन्ने आधारमा हिंसाको जिम्मेवारी पीडितमाथि थोपर्न नहुने र अपराधको जिम्मेवारी अपराधीमै हुनुपर्ने उल्लेख छ।

सरकारले महिलाका उजुरीलाई गम्भीरतापूर्वक लिने, सुरक्षित सार्वजनिक स्थान निर्माण गर्ने, अपराध रिपोर्ट गर्ने प्रभावकारी व्यवस्था बनाउने र समयमै कानुनी कारबाही गर्ने वातावरण बनाउनुपर्नेमा पनि लेखले जोड दिएको छ।

साथै, हिंसामा परेका महिलालाई सामाजिक लाञ्छना र दोषारोपणबाट मुक्त गर्दै सम्मानपूर्वक व्यवहार गर्नुपर्ने बताइएको छ। सामाजिक प्रतिष्ठा वा आलोचनाको डरले हुने मौनताले हिंसा रोक्न नसक्ने भएकाले महिलामाथिको हिंसाविरुद्ध खुलेर आवाज उठाउन आवश्यक रहेको लेखमा उल्लेख छ।

महिला सशक्तीकरणको वास्तविक अर्थ अवसर उपलब्ध गराउनु मात्र नभई ती अवसरलाई डरबिना प्रयोग गर्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु भएको लेखको निष्कर्ष छ।

समानता दिवसका अवसरमा नारामात्र नभई महिलाको दैनिक जीवनमा सुरक्षा र सम्मान सुनिश्चित गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै लेखमा प्रश्न गरिएको छ— ‘यदि महिला सुरक्षित छैनन् भने समानता र सशक्तीकरणको कुरा कति सार्थक हुन्छरु’

लेखक बारामुल्लाका लेखक, सामाजिक शिक्षाविद् तथा अनुसन्धानकर्ता हुन्। उनले लैङ्गिक अध्ययनमा स्नातकोत्तर तथा बीएड गरेका छन्।