भेनिस फिल्म फेस्टिभलमा महिला निर्देशकको न्यून सहभागितामाथि प्रश्न

भदौ २२, काठमाडौं । भेनिस फिल्म फेस्टिभलको सर्वोच्च पुरस्कार ‘गोल्डेन लायन’का लागि प्रतिस्पर्धा गर्ने महिला निर्देशकको संख्या न्यून हुनु फिल्म उद्योगमा रहेको संरचनागत समस्या भएको डेनिस–इजिप्सियन निर्देशक मे एल–तौखीले बताएकी छन्।

आइतबार आफ्नो नयाँ चलचित्र ‘वुमन अननोन’ सार्वजनिक गर्दै उनले फिल्म उद्योगमा महिलाको प्रतिनिधित्व अझै असमान रहेको बताइन्।

यस वर्ष ‘गोल्डेन लायन’का लागि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका २१ चलचित्रमध्ये कथा विधाको चलचित्र निर्देशन गर्ने एल–तौखी एक्ली महिला निर्देशक हुन्। प्रतिस्पर्धामा रहेको अर्को एउटा वृत्तचित्रमा भने महिला सह–निर्देशक रहेकी छन्। यसले चलचित्र क्षेत्रमा महिलाको प्रतिनिधित्वबारे पुनः बहस सुरु भएको छ।

आफ्नो चलचित्रको प्रदर्शनअघि आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा एल–तौखीले आफूले पनि आफ्नो करियरमा यस्तै संरचनागत अवरोध सामना गरेको बताइन्।

उनका अनुसार फिल्म स्कुलबाट अध्ययन पूरा गरेपछि पहिलो चलचित्र बनाउन उनलाई ६ देखि ७ वर्ष लागेको थियो। उनका पुरुष सहकर्मीहरूले भने तुलनात्मक रूपमा निकै छिटो चलचित्र निर्माण गर्न सकेका थिए।

भेनिस फिल्म फेस्टिभलका निर्देशक अल्बर्टो बार्बेराले यस वर्षको छनोटको बचाउ गरेका छन्। उनका अनुसार फेस्टिभलमा पठाइएका चलचित्रमध्ये महिलाले निर्देशन गरेका चलचित्रको हिस्सा २४ प्रतिशत मात्र थियो, जुन अघिल्लो वर्ष ३० प्रतिशत थियो। उनले चलचित्र छनोट गर्दा कलात्मक गुणस्तरलाई मुख्य आधार बनाइएको बताएका छन्।

एल–तौखीका अनुसार महिला निर्देशकका लागि चलचित्र निर्माण गर्न आवश्यक लगानी जुटाउन अझै कठिन छ। यसको असर चलचित्रको बजेट, कलाकार छनोट गर्ने अवसरदेखि ठूला अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म फेस्टिभलमा चलचित्र पुग्ने सम्भावनासम्म पर्ने गरेको उनले बताइन्।

महिलाको अदृश्यताको कथा

दोस्रो विश्वयुद्धपछिको समयलाई पृष्ठभूमि बनाइएको ‘वुमन अननोन’ मा मेरी नाम गरेकी डेनिस घरेलु कामदारको कथा प्रस्तुत गरिएको छ।

धनी रोजगारदातासँग विवाह गर्ने तयारीमा रहेकी मेरीको जर्मन सैनिकसँगको विगतको सम्बन्धले उनको भविष्य संकटमा पार्ने अवस्था सिर्जना गर्छ।

चलचित्रले दोस्रो विश्वयुद्धपछि जर्मन कब्जाबाट मुक्त भएको डेनमार्कको सामाजिक अवस्थालाई समेत चित्रण गरेको छ। जर्मन सेनासँग सम्बन्ध राखेको आरोप लागेका महिलाहरूले त्यसबेला सार्वजनिक अपमान तथा भीडको हिंसासमेत सामना गर्नुपरेको विषय चलचित्रमा समेटिएको छ।

एल–तौखीले आफ्नो चलचित्र महिलाको अदृश्यताबारे रहेको बताइन्। महिलालाई एकातिर वस्तुका रूपमा हेर्ने र अर्कोतिर उनीहरूको आवाज तथा अस्तित्वलाई बेवास्ता गर्ने प्रवृत्तिलाई चलचित्रमार्फत प्रस्तुत गरिएको उनको भनाइ छ।

आफू एक्ली महिला निर्देशकका रूपमा प्रतिस्पर्धामा रहन पाएको ध्यानप्रति आभारी भए पनि उनले प्रतियोगितामा आफूजस्तै अन्य महिला चलचित्रकर्मीहरू पनि सहभागी भएको हेर्न चाहेको बताइन्।

उनले ‘मीटू’ अभियानपछि चलचित्र उद्योगमा रहेको लैंगिक असमानताबारे सबै सचेत भएको भए पनि पछिल्ला केही वर्षमा अवस्था पुनः पुरानै दिशातर्फ फर्किन थालेको महसुस भएको बताइन्।

चलचित्रमा मेरीको भूमिका निर्वाह गरेकी अभिनेत्री माथिल्ड आर्सेलले युद्धकालीन सम्बन्धको सामाजिक कलंक बोकेर दशकौँसम्म बाँच्न बाध्य महिलाहरूको कथा चलचित्रले उजागर गरेको बताइन्।

उनका अनुसार केही महिलाले आफूले भोगेका अनुभव आफ्नै परिवारलाई समेत बताउन सकेका छैनन्। डेनमार्कले आज पनि मुक्ति दिवस मनाउने गरे पनि त्यस्ता घटनाबाट प्रभावित केही महिलामा अझै डर र लज्जाको भावना कायम रहेको उनले बताइन्।