साउन २४ ,काठमाडौं । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रभाव तीव्र रूपमा श्रम बजारमा फैलिँदै जाँदा कुन रोजगारी सबैभन्दा बढी जोखिममा छन् भन्ने चिन्ता बढ्दै गएको छ। सामान्य धारणा अनुसार मानव अन्तरक्रियामा आधारित क्षेत्र—जस्तै बाल हेरचाह, नर्सिङ र वृद्ध हेरचाह—मा महिलाहरूको बढी सहभागिता भएकाले उनीहरूको रोजगारी सुरक्षित हुने अनुमान गरिन्छ।
तर ‘जबस एन्ड स्किल्स अष्ट्रेलिया’ को पछिल्लो तथ्यांक विश्लेषणले फरक तस्वीर देखाएको छ। अध्ययनअनुसार महिलाको बढी संलग्नता भएका पेशाहरू नै एआईद्वारा हुने स्वचालनको उच्च जोखिममा रहेका छन्।
एजेन्सीले प्रत्येक पेशाका लागि ‘अटोमेसन एक्सपोजर स्कोर’ तयार पारेको छ, जसले ती कामहरू एआईले कति हदसम्म प्रतिस्थापन गर्न सक्छ भन्ने मापन गर्छ। यसअनुसार कार्यालय तथा प्रशासनिक कामहरू—जस्तै सचिव, रिसेप्सनिस्ट, बुककिपर, लेखा, मानव स्रोत र पेरोल क्लर्क—सबैभन्दा बढी जोखिममा परेका छन्।
यी क्षेत्रमा ७० प्रतिशतभन्दा बढी महिला कार्यरत छन् र कुल महिला रोजगारीको करिब पाँचमध्ये एक हिस्सा यही क्षेत्रमा केन्द्रित छ। शीर्ष २० जोखिमयुक्त पेशामध्ये १५ वटा महिला(प्रधान रहेका छन्, जसमा पाँच पेशा अत्यधिक महिला(केन्द्रित ९८० प्रतिशतभन्दा बढी महिला) छन्।
यसको विपरीत, एआईबाट कम प्रभावित २० पेशामध्ये १७ वटा पुरुष(प्रधान छन्। निर्माण, विद्युतीय काम जस्ता श्रम(आधारित पेशाहरू अझै पनि मानव सीप, निर्णय क्षमता र भौतिक परिस्थितिमा काम गर्नुपर्ने भएकाले कम जोखिममा रहेका छन्।
रोजगारी बजारमा यसको असर देखिन थालेको संकेत पनि भेटिएको छ। पछिल्ला तीन वर्षमा उच्च जोखिम भएका पेशामा रोजगारीको माग घट्दै गएको छ। उदाहरणका लागि, सन् २०२६ जुनमा व्यक्तिगत सहायक र बुककिपरको माग अघिल्लो वर्षको तुलनामा २२ प्रतिशतले घटेको छ भने सामान्य क्लर्कको माग करिब ९ प्रतिशतले कम भएको छ। समग्र रोजगारी बजारमा भने गिरावट केवल १.७ प्रतिशत मात्रै देखिएको छ।
विशेषज्ञहरूले एआईको प्रभाव मूल्याङ्कन गर्दा लैङ्गिक दृष्टिकोण अपनाउन आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार यस्तो दृष्टिकोणले नीतिनिर्माणमा सन्तुलन ल्याउन र महिलामाथि पर्ने असरलाई कम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
यसले देखाउँछ कि एआईको युगमा प्रविधिको प्रभाव केवल प्राविधिक नभई सामाजिक र लैङ्गिक पक्षसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएको छ।