बाढीले आमा खोस्यो, चार छोरीको भविष्य अन्योलमा
छोरीहरूको शिक्षाका लागि संघर्षरत बुद्धमाया बैंक जाँदै गर्दा भेलमा परिन्; स्नातकको परीक्षा दिन लागेकी जेठी छोरीको काँधमा तीन बहिनीको जिम्मेवारी

भदौ २०, काठमाडौं। रसुवाको विनाशकारी बाढीले असंख्य परिवारको खुसी खोसेको छ। त्यही विपत्तिले मेलुङ, सल्लेटारकी किसान बुद्धमाया तामाङको ज्यान लिएपछि उनका चार छोरी अभिभावकविहीन मात्र भएका छैनन्, उनीहरूको शिक्षा र दैनिकीसमेत गम्भीर संकटमा परेको छ। 
चारै छोरीलाई राम्रो शिक्षा दिएर आत्मनिर्भर बनाउने बुद्धमायाको ठूलो सपना थियो। त्यसैका लागि उनले छोरीहरूलाई रसुवाबाट ल्याएर ललितपुर महानगरपालिका–१३ स्थित हजुरबा चोक, दिव्यनगरमा डेरामा राखेर पढाउँदै आएकी थिइन्। आफू रसुवामा कृषि कर्म गर्दै उनले छोरीहरूको पढाइ र जीवन निर्वाहका लागि नियमित रूपमा खर्च पठाउँथिन्।
तर छोरीहरूका लागि खर्च पठाउन बैंकतर्फ जाँदै गर्दा बुद्धमायाको जीवनमा अकल्पनीय विपत्ति आइलाग्यो। अचानक आएको बाढीको उर्लँदो भेलले उनलाई सबैको आँखा अगाडिबाट बगायो। छोरीहरूको भविष्य बनाउने सपना बोकेर हिँडेकी बुद्धमाया फर्केर आउन सकिनन्।
आमाको आकस्मिक निधनपछि मुना, अनु, जुनु र बिमलाको आँखाबाट आँसु रोकिएको छैन। उनीहरूले आमाको काख र माया मात्रै गुमाएका छैनन्, जीवन चलाउने एकमात्र आधारसमेत गुमाएका छन्।

अहिले उनीहरूसँग दैनिक खाना खर्च छैन। डेरामा पर्याप्त खाद्यान्न छैन, खाना पकाउने ग्याससमेत सकिएको अवस्था छ। आमाले पठाउने खर्चबाट चलिरहेको चार दिदीबहिनीको दैनिकी उनको निधनसँगै ठप्पजस्तै बनेको छ।

परीक्षाको मुखमा जेठी छोरी

बुद्धमायाकी जेठी छोरी मुना तामाङ पाटनमा स्नातक तहको अन्तिम वर्षमा अध्ययनरत छिन्। भदौ २२ गतेदेखि उनको अन्तिम परीक्षा सुरु हुँदै छ। तर परीक्षाको तयारी गर्नुपर्ने समयमा उनलाई आमाको शोकसँगै तीन बहिनीको गाँस, बास र शिक्षाको चिन्ताले थिचेको छ।

माहिली छोरी अनु तामाङ एकान्तकुनास्थित महेन्द्र भृकुटी माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा १० मा अध्ययनरत छिन्। माध्यमिक शिक्षा परीक्षा नजिकिँदै गर्दा उनले जीवनकै ठूलो पारिवारिक वियोग सहनुपरेको छ।

साहिँली छोरी जुनु कक्षा ८ मा अध्ययनरत छिन्। उनी पोखरामा अरूको आश्रयमा बसेर पढिरहेकी छन्। कान्छी छोरी बिमला रानीबुस्थित इरिस बोर्डिङ स्कुलमा कक्षा ६ मा अध्ययनरत छिन्।

दिदीबाट अब ‘आमा’ बन्नुपर्ने बाध्यता

बुद्धमायाको निधनसँगै जेठी छोरी मुनाको काँधमा असामान्य जिम्मेवारी आएको छ। उनले अब बहिनीहरूको दिदीको भूमिका मात्रै पूरा गरेर पुग्ने अवस्था छैन। तीन बहिनीको पालनपोषण, शिक्षा र भविष्यको जिम्मेवारीसमेत आमासरह सम्हाल्नुपर्ने बाध्यता आइलागेको छ।

आफ्नै स्नातक तहको अन्तिम परीक्षा दिन बाँकी रहेकी मुनासँग नियमित आम्दानीको स्रोत छैन। पढाइ बीचमै छाडेर काम खोज्नुपर्ने दबाब बढेमा उनको मात्र होइन, तीन बहिनीको शिक्षासमेत प्रभावित हुने जोखिम छ।

मुनालाई तत्काल पढाइ निरन्तर राख्न सक्ने वातावरणसहित उपयुक्त रोजगारी उपलब्ध गराउन सकिए चारै दिदीबहिनीको जीवनलाई केही हदसम्म स्थिर बनाउन सकिने देखिन्छ। नियमित आम्दानीको स्रोत जुटेमा उनले आत्मनिर्भर बन्दै बहिनीहरूको पढाइ र पालनपोषणमा सहयोग गर्न सक्नेछिन्।

राज्य र समाजको सहारा आवश्यक

बुद्धमायाले अभावबीच पनि छोरीहरूको शिक्षामा सम्झौता गरिनन्। छोरीहरू पढून्, सक्षम बनून् र आफ्नै खुट्टामा उभिऊन् भन्ने उनको सपना थियो। तर त्यो सपना पूरा गर्ने जिम्मेवारी अब शोकमा डुबेका चार छोरीको कमजोर काँधमा मात्रै छाड्न मिल्दैन।

उनीहरूलाई तत्काल खाद्यान्न, खाना पकाउने ग्यास, डेरा भाडा र दैनिक खर्चको व्यवस्था आवश्यक छ। दीर्घकालीन रूपमा छात्रवृत्ति, शैक्षिक सामग्री, सुरक्षित आवास तथा जेठी छोरी मुनाका लागि पढाइसँगै गर्न मिल्ने रोजगारीको प्रबन्ध हुन जरुरी छ।

समाजसेवी, शैक्षिक संस्था, स्थानीय तह तथा प्रदेश र संघीय सरकारले समन्वय गरेर चारै छोरीको शिक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्ने खाँचो देखिएको छ। बुद्धमायालाई फर्काउन सम्भव छैन, तर उनले छोरीहरूको भविष्यका लागि देखेको सपना मर्न नदिन भने राज्य र समाज दुवैले हात बढाउन सक्छन्।