डिजिटल संसारमा महिलामाथि हिंसाका नयाँ स्वरूप, डीपफेकदेखि साइबर स्टकिङसम्म

असोज ११, काठमाडौं । नयाँ प्रविधिको विस्तारसँगै महिला तथा किशोरीमाथि हुने हिंसाले पनि डिजिटल स्वरूप लिन थालेको छ। साइबर बुलिङ, डीपफेक पोर्नोग्राफी, तस्बिरको दुरुपयोग, साइबर स्टकिङ तथा अन्य प्रविधिमा आधारित लैंगिक हिंसाले महिलाको सुरक्षा र डिजिटल स्वतन्त्रतामा चुनौती थपेको छ।

हिन्दुस्तान टाइम्समा प्रकाशित विश्लेषणअनुसार, डिजिटल माध्यममा हुने हिंसाले महिलालाई सामाजिक रूपमा अपमानित हुने डर, ब्ल्याकमेल, निगरानी, पछ्याउने व्यवहार र अनलाइन गतिविधिबाटै टाढा हुनुपर्ने अवस्थासम्म पुर्‍याउन सक्छ। कतिपय अवस्थामा अनलाइन हिंसाको असर महिलाको दैनिक आवतजावत र सामाजिक सम्बन्धमा समेत देखिन सक्छ।

राजस्थानमा वाईपी फाउन्डेसनले गरेको सर्वेक्षणले प्रविधिमार्फत हुने लैंगिक हिंसाको प्रकृति, त्यसको प्रभाव र पीडितले सामना गर्ने समस्याबारे अध्ययन गरेको थियो। अध्ययनले युवा महिला, किशोरी तथा अन्य सीमान्तकृत समूहमा यस्तो हिंसाले भावनात्मक, सामाजिक तथा व्यवहारगत प्रभाव पार्न सक्ने देखाएको छ।

विश्लेषणमा महिलाको डिजिटल गतिविधिमाथि परिवार वा पुरुष सदस्यले ‘प्रतिष्ठा’ र ‘सामाजिक मर्यादा’ जोगाउने नाममा निगरानी तथा नियन्त्रण गर्ने अवस्था पनि उल्लेख गरिएको छ। अपरिचित व्यक्तिसँग कुराकानी नगर्न वा अनुपयुक्त सामग्रीबाट टाढा राख्ने जस्ता कारण देखाएर महिलाको अनलाइन पहुँच सीमित गर्ने व्यवहारसमेत डिजिटल नियन्त्रणको एउटा रूप बन्न सक्ने बताइएको छ।

यस्ता व्यवहारलाई सम्बन्धित निकाय र समाजले सधैं हिंसा वा नियन्त्रणको स्वरूपका रूपमा पहिचान नगर्ने समस्या पनि देखिएको छ। दैनिक जीवनमा हुने नियन्त्रण र पारिवारिक दबाबलाई समयमै सम्बोधन नगर्दा त्यसले थप गम्भीर लैंगिक हिंसाको अवस्था सिर्जना गर्न सक्ने विश्लेषणमा उल्लेख छ।

यसका लागि डिजिटल प्लेटफर्म, सरकारी तथा सुरक्षा निकाय, परिवार र समुदायबीच समन्वय बढाउनुका साथै पीडितलाई सहज उजुरी, संरक्षण र न्यायको पहुँच सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।